Lotnictwo cywilne


Samoloty pasażerskie


Airbus A380 - kokpit

A380 - strona główna










Kokpit Airbusa A380

Za poniższe trzy zdjęcia serdeczne podziękowania dla zaprzyjaźnionej dentystki, p. Angeliki


Na tej podstronie zamierzam opisać bardziej szczegółowo systemy kokpitu A380.

Za wyświetlanie informacji dla pilotów odpowiedzialny jest system CDS (Control and Display System). Wyświetla on pilotom informacje na 8 identycznych wyświetlaczach LCDU (Liquid Crystal Display Units). Wymiary wyświetlaczy to 15.6 x 20.8 cm (nie są to już więc małe kwadratowe ekrany znane z A320). Podobny system opisywałem już w samolocie A320, dlatego też tutaj skupię się raczej na tym, co różni system A380 od A320, na tym co jest nowe i charakterystyczne tylko dla A380.Po pierwsze, awionika samolotu jest w pełni zintegrowana i każdy moduł ma pełne połączenie z systemem sterowania lotem FMS. Warto także dodać, że ekrany w kokpicie są bardziej "interaktywne" niż we wcześniejszych Airbusach - pilot ma możliwość m.in. zmiany parametrów trasy klikając wskaźnikiem na ekranie ND. Nie musi już więc modyfikować trasy przez FMS, zmiana parametru zostanie automatycznie tam przesłana.

Schemat systemu CDS

Ekrany PFD1 i ND1 wyświetlają informacje kapitanowi, a ekrany PFD2 i ND2 prezentują informacje dla pierwszego oficera.

FCU (Flight Control Unit) (firmy Thales) to oczywiście znany z poprzednich Airbusów panel obsługi autopilota.

Jako że ekrany (firmy Thales, w kooperacji z Diehl Avionik Systeme)są większe, pokazują również więcej informacji niż np. w A320 (od tej pory pisząc A320 będę mieć na myśli wszystkie samoloty wcześniejsze niż A380, tj. od A318 po A340). Ekran PFD podzielony jest na dwie części. Górna pokazuje to samo co w A320, czyli podstawowe informacje dotyczące lotu, jak m.in. sztuczny horyzont, wysokość, prędkość czy włączone tryby autopilota. W dolnej części PFD - co charakterystyczne tylko dla A380 - znalazło się miejsce na wyświetlanie komunikatów dotyczących stanu samolotu (w innych samolotach wyświetlanych na ekranie SD), np. pozycje klap czy informacje dotyczące trymowania samolotu.

Również ekran ND podzielony jest na 2 części. Część górna pokazuje - jak w A320 - szczegółowe informacje nawigacyjne ("mapę"). Część dolna natomiast przeznaczona jest dla systemu SURV (Surveillance), który łączy w jedno 3 systemy znane z poprzednich Airbusów:

W ramach SURV, w tej części ekranu wyświetlana jest także pionowa trajektoria lotu (rodzaj wykresu z wysokościami lotu).

Ekran E/WD (Engine/Warning Display) pokazuje parametry pracy silnika, a także komunikaty systemowe i (jeśli zajdzie awaria) procedury awaryjne.

Ekran SD (System Display), wyświetlający szczegóły dotyczące systemów i instalacji samolotu, w poprzednich Airbusach umieszczony był dokładnie pod E/WD. W Airbusie A380, ekran SD umieszczono nieco pod kątem, na górze konsoli środkowej, tuż pod przepustnicami i pomiędzy wyświetlaczami MFD, służącymi do obsługi komputerów pokładowych).
Ekrany MFD są znacznie większe i bardziej "kolorowe", a co za tym idzie, czytelne, niż w poprzednich Airbusach. Mają one także więcej funkcji. Do ciekawych należy "wyświetlany" na nich panel bezpieczników, które we wcześniejszych samolotach znajdowały się "fizycznie" na panelu nad głowami pilotów. Teraz załoga może resetować bezpieczniki właśnie przy użyciu MFD. Ekran ten może również wyświetlać panel wiadomości od kontroli lotów (za jego pomocą można wysyłać i odbierać tekstowe wiadomości od kontrolera), wyświetlać panel obsługi systemu SURV oraz (w przypadku awarii panelu FCU) wyświetla "zapasowy" panel kontrolny autopilota.

Tak jak w poprzednich samolotach Airbusa, w kokpicie obowiązuje zasada "ciemnego kokpitu" - brak światełek w przyciskach na panelu górnym oznacza normalną konfigurację samolotu. W przypadku wystąpienia awarii, na panelu górnym rozbłyśnie w odpowiednim przycisku lampka, dzięki czemu pilot szybciej odnajdzie potrzebne mu przełączniki, system natomiast przywoła na ekran SD schemat instalacji samolotu, która wymaga uwagi.

System wyświetla również automatycznie potrzebne pilotom informacje zależnie od fazy lotu lub przygotowań do startu - analogicznie jak w A320:

Faza lotuWyświetlany automatycznie schemat systemu
Samolot przy rękawie, silniki wyłączoneDOOR (drzwi)
Start i rozruch APUAPU
Start silnikaENGINE (parametry silników)
Od startu silnika do momentu aplikacji mocy startowejWHEEL (koła)
Na ziemi, gdy załoga porusza powierzchniami sterowymiF/CTL (powierzchnie sterowe)
Od aplikacji mocy startowej do redukcji mocy po starcieENGINE (parametry silników)
Od wysokości przelotowej do wysunięcia podwoziaCRUISE (podstawowe informacje potrzebne w trakcie przelotu)
Od wypuszczenia podwozia do wyłączenia silnikaWHEEL (koła)
Przez 5 minut od wyłączenia ostatniego silnikaDOOR (drzwi)

To, czego nie było w poprzednich Airbusach...

Kamery - system CMV

System CMV (Concentrator and Multiplexer for Video) zbiera, przetwarza i wyświetla na żądanie załogi obraz z rozmieszczonych w samolocie kamer.

SystemOpisDostępne wyświetlacze
ETACS
(The External And Taxiing Camera System)
Kamera umieszczona na stateczniku pionowym. Wyświetla obraz pomocny przy kołowaniu samolotem. Jest także atrakcją dla pasażerów, pracuje bowiem np. także przy podejściu do lądowania.PFD1 / PFD2 / SD
OANS
(Onboard Aircraft Navigation System)
Wyświetla interaktywną mapę lotniska, na którą nałożona jest aktualna pozycja samolotu. Pomocna w kołowaniu samolotem po płycie lotniska i odnalezieniu właściwego miejsca postojowego.ND1 / ND2
CVMS
(Cabin Video Monitoring System) - system opcjonalny
Podgląd kabiny pasażerskiejSD
CDSS
(Cockpit Door Surveillance System) - system opcjonalny
Wyświetla obraz sprzed drzwi kokpitu. Pomaga ustalić, czy do kabiny pilotów nie próbuje się dostać ktoś niepożądanySD
HUD

To, co wcześniej było wyposażeniem opcjonalnym, w Airbusie A380 stanowi standard - mowa o systemie HUD (Heads-Up Display). W skrócie polega to na tym, że pilotowi niejako "na szybie" przed oczami wyświetlają się parametry lotu - tak, że nie musi on spuszczać wzroku niżej, aby obserwować przyrządy. Pilot ma jakby "nałożone" te dane na szybę, tak, że może jednocześnie widzieć otoczenie zewnętrzne za szybą i parametry lotu. Technologia ta jest powszechna w samolotach wojskowych. W samolotach cywilnych powoli technologia ta zyskuje popularność. Oferuje ją - z tego co mi wiadomo - Embraer oraz Bombardier, również jako wyposażenie opcjonalne. Ponieważ pilot może obserwować jednocześnie i parametry lotu i otoczenie, HUD w znaczący sposób zwiększa bezpieczeństwo lotu.

OIT - Onboard Information System

Zastanawiacie się pewnie co to za dodatkowe monitory oznaczone jako OIT. Ekrany te - co być może nie wynika z rysunku :) - są umieszczone nieco pod kątem, z prawej i lewej strony kokpitu, a więc przy każdym z pilotów. Obsługiwane są klawiaturą wkomponowaną w składane stoliki przed każdym z pilotów. Zastępują one papierową dokumentację. Wyświetlają m.in.:

OIT pozwala również w większym jeszcze zakresie niż w poprzednich samolotach firmy Airbus, wykorzystać łącze danych. OIT pozwala komunikować się poprzez łącza danych z centrum operacyjnym linii lotniczej. Pilot może dzięki temu np. przesłać/otrzymać informacje o opóźnieniu przylotu rejsu czy jakichkolwiek innych kwestiach operacyjnych - i następuje to w znacznie wygodniejszy sposób (bo pilot nie musi już używać małych ekraników i klawiatur MCDU, ma do dyspozycji wygodną klawiaturę i większy ekran). Dzięki łączom danych, systemy samolotu automatycznie przesyłają służbom technicznym linii lotniczej informacje na temat awarii systemów maszyny.

Poza OIT, ale również dzięki łączom danych (poprzez FMGC), centrala linii lotniczej lub też kontrola lotów może przesyłać załodze np. komunikaty ATIS, zezwolenia na lot, loadsheet (info o wyważeniu samolotu), plan lotów (gotowy do załadowania do komputera pokładowego) etc.

Jak w poprzednich samolotach, wyświetlacze w kokpicie są identyczne, a więc mogą "zastępować" inne, w przypadku awarii. I tak np. w momencie awarii:

Pilot może również dokonywać transferów informacji manualnie. Poniższa tabelka prezentuje co mogą wyświetlać poszczególne wyświetlacze

WyświetlaczZadania których wyświetlaczy może przejąć na skutek transferu manualnego
PFDND
MFD
NDPFD
MFD
E/WD
SD
MFDPFD
ND
E/WD
SD
SDE/WD